نقش تحریم ها و افزایش تورم

کد خبر 11467 - 1392 11 | تاریخ: 1028 روز پیش-1392/11/20 | ساعت: 16:30

خوب است در ابتدای این مطلب مسائلی را مطرح کنیم که دغدغه عمومی آحاد ملت در حوزه مسائل اقتصادی است؛ مسائلی مانند تورم روزافزون و افزایش قیمت ها، تحریم و اثرات آن بر وضعیت کنونی و آتی کشور و این که آیا تحریم ها بر تورمی که بر پیکره این بیمار نشسته تاثیری دارد یا نه. در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که تحریم ها تا چه اندازه می تواند به اقتصاد کشور ضربه بزند و از آن مهم تر این که اقتصاد ما تا چه اندازه قدرت استقامت و ایستادگی در برابر این تحریم ها را دارد و بنابراین موضوع اقتصاد مقاومتی و نقش آن در بی اثرسازی تحریم ها پررنگ می شود.

عوامل اقتصادی بروز تورم
در ادبیات اقتصادی، تورم ناشی از علل و عوامل اقتصادی را به دو دسته عمده تقسیم می کنند، تورم سمت عرضه و تورم سمت تقاضا. در تورم سمت عرضه زمانی که میزان تولیدات کمتر از میزان تقاضا برای یک محصول باشد، افزایش قیمت کاملا طبیعی خواهد بود. خواه این کاهش عرضه به دلیل مشکلات تولیدی داخل باشد یا به علت افزایش قیمت کالاهای واسطه ای یا مصرفی که در این حالت هزینه تولید کالا افزایش یافته و در پی آن برای ابقا در بازار، تولیدکننده رویه افزایش قیمت را در پیش خواهد گرفت. در حدود 80درصد واردات ما متعلق به کالاهای واسطه ای است و این بدان معنی است که اگر التهابی در بازار ارز رخ دهد یا به سبب تحریم، واردات این کالاها با مشکل روبه رو شود، در ابتدای امر هزینه تولید برای تولیدکنندگان ما به واسطه افزایش قیمت در مواد اولیه که با کاهش عرضه روبه رو شده است، افزایش خواهد یافت و این افزایش در هزینه قاعدتا افزایش در قیمت نهایی را نیز به دنبال دارد و این گونه است که وابستگی به واردات در عین بالا بودن احتمال تحریم، یعنی انتظار کشیدن برای تورم. 

در سمت تقاضا، اگر فشار تقاضا بر بازار به گونه ای باشد که عرضه پاسخگوی آن نباشد، عکس العمل ما در قبال این نوع افزایش قیمت ها که معمولا در زمان های خاصی مثل ایام ماه مبارک رمضان، عید و... اتفاق می افتد نباید صرفا وارد کردن کالاهایی باشد که در آن دچار کمبود عرضه هستیم. بلکه اگر ما درصدد شناسایی پتانسیل های داخلی برای تامین بازار داخلی خود باشیم موفقیت کسب کرده ایم و می توانیم این رویه را برای سال های آتی ادامه داده و با یک فشار روانی تحریم، بخش عرضه ما با مشکل روبه رو نخواهد شد.
 
این کمبود تقاضا اگر به واسطه چاپ پول بیشتر جبران شود، می توان تورم را پدیده ای پولی دانست. درواقع این حجم پول زمانی موجب تورم می شود که رشد آن متناسب با رشد تولید اتفاق نیافتد، به عبارتی اگر این انتشار با پشتوانه تولید انجام پذیرد، مشکل ساز نخواهد شد. اما مساله اینجاست که برای تحقق این امر (با توجه به این که بانک مرکزی زیرنظر دولت فعالیت می کند) دولت باید بدهی های خود به بانک مرکزی را مدیریت کرده و کسری بودجه خود را از طرق دیگری تامین کند و به عبارتی دست خود را به سمت صندوق ذخیره ارزی و بانک مرکزی دراز نکند.

عوامل غیراقتصادی بروز تورم
علاوه بر عوامل اقتصادی که در بالا ذکر شد، عوامل دیگری نیز در بروز تورم اهمیت دارند. از جمله این عوامل می توان به انتظارات تورمی و بسترهای نهادی حاکم بر جامعه نیز اشاره کرد. «انتظارات تورمی»، ناشی از فشارهای روانی حاکم بر جامعه بوده و این مساله در شرایطی اتفاق می افتد که یک اقدام ناگهانی از هر عامل داخلی و خارجی منجر به ایجاد نگرانی در اذهان عمومی مبنی بر افزایش قیمت ها می شود. حال این اقدام می تواند تهدید به حمله نظامی و اقتصادی از جانب کشورهای دیگر باشد یا یک حرکت یا یک حرف از یک مسئول که بتواند عموم جامعه را نسبت به شرایط اقتصادی موجود نگران و نسبت به آینده بدبین کند و این بدبینی و نگرانی باعث ایجاد حرکاتی در مردم می شود که خود اینها تورم زاست و به قولی انتظار تورم، تورم را در پی خواهد داشت. 

عوامل نهادی نیز مجموعه عوامل محیطی و نهادی جامعه است که این عوامل مانع ایجاد رشد در اقتصاد می شود. از جمله این عوامل می توان به فرهنگ مصرفی در یک کشور اشاره داشت، به عنوان مثال اگر در کشور ما فرهنگ استفاده از کالاهای خارجی باب شود و فرهنگ چشم و هم چشمی بین مصرف کنندگان رایج شود، در پی آن قاعدتا میزان واردات ما افزایش پیدا خواهد کرد و این همان مشکلی را در پی دارد که به آن اشاره شد. در مجموع ماهيت تورم در ايران تا اندازه زيادي پولي است و مطالعات زيادي كه در اين مورد انجام شده، مويد اين نكته?هستند. درنتيجه يكي از راه هاي موثر كاهش تورم در ايران نيز، «كنترل موثر حجم نقدينگي» است. دیگر عاملی که در شرایط کنونی میزان تورم را روبه فزونی سوق می دهد تحریم های اعمال شده علیه کشورمان است.

نقش تحریم ها در افزایش تورم
از آنجایی که اقتصاد کشور ما تا حد زیادی به فروش نفت وابسته است و در این شرایط زمانی که تحریم ها علیه ما معطوف به محدود کردن خرید نفت از کشورمان شده و از طرفی ارتباط ارزی ما نیز نسبت به قبل محدودتر شده است (به طوری که اگر نفتی صادر کنیم ارز آن را نمی توانیم در حال حاضر از سیستم بانکی دریافت کنیم)، تحریم به چند طریق بر تورم کشور تاثیرگذار خواهد بود. اول این که تحریم باعث شده که عرضه ارز در کشور کاهش یابد و خود این نیز منجر به افزایش نرخ ارز خواهد شد و به تبع آن کالاهای وارداتی برای ما گران تمام خواهد شد و از?آنجایی که هنوز فرهنگ مصرف داخلی در کشور نهادینه نشده است، مردم باز هم احساس نیاز می کنند که از کالای خارجی استفاده کنند، درنتیجه تقاضای آن در مقابل افزایش قیمت آن خیلی کاهش نمی یابد و این سیر، خود می تواند تشدیدکننده روند افزایشی قیمت ها باشد. موردی که در بالا اشاره شد تنها زمانی است که کالا وارد شود، اما با قیمت بالاتر، ولی موقعیتی را تصور کنید که علاوه بر افزایش قیمت ارز به سبب تحریم، واردات ما نیز با مشکل روبه رو شود که این مساله مشکل را سخت تر می کند. زیرا افزایش قیمت کالا حاصله از افزایش قیمت ارز با کاهش عرضه کالاهای وارداتی دوچندان می شود که عامل مهمی در بروز تورم های شدید است. 

البته این را نیز نباید از توجه به دور داشت که بخش مهمی از تورم ما به علت انتظارات تورمی و فشارهای روانی بر اذهان عمومی است. لازم به ذکر است «صندوق بین المللی پول» در تازه ترین گزارش خود، پیش بینی کرده که با وجود تحریم های اعمال شده علیه ایران، تورم در این کشور کاهش یابد و ایران از سال آینده به رشد اقتصادی مثبت بازگردد. صندوق بین المللی پول همچنین اعلام کرده که هرچند تحریم ها به میزان فروش نفت ایران ضربه زده، اما درنهایت به فروپاشی اقتصاد این کشور منجر نخواهد شد. این قسمتی از متن خبری است که خبرگزاری رویترز منتشر کرده است و همان گونه که در متن خبر به آن اشاره شده تحریم ها با وجود تاثیرات مقطعی که بر اقتصاد کشورمان داشته است، نمی تواند راهی برای به زانو درآوردن ایران در بلندمدت باشد.

توانایی و نقش اقتصاد مقاومتی در بی اثرسازی تحریم ها
روندی که تا به حال در زمینه رفع اثرات تحریم در پیش گرفته ایم (دورزدن تحریم ها) منفعلانه، کوتاه مدت و پرهزینه است، اما راهکاری که اقتصاد مقاومتی به ما پیشنهاد می کند همان راهکاری است که هم می تواند اهداف روش های قبل را پوشش دهد و هم ما را برای مقابله با تحریم های سنگین تر آماده کند. این روش، تقویت زیرساخت های اساسی اقتصاد و حمایت از تک تک تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی در داخل است که در پی تحقق آن، نیاز به واردات کاهش می یابد که در این صورت اهرم فشاری در دست دشمنان باقی نخواهد ماند که درصدد تحریم برآیند و ما را زیر فشار قرار دهند. هم اکنون ما از زمینه هایی ضربه می خوریم که در آن ضعف داریم، به عنوان مثال، همان طور که گفته شد 80درصد واردات ما از کالاهای واسطه ای است که به نظر نمی رسد آنچنان فناوری پیچیده ای برای تولید آن نیاز باشد و تنها با یک مقدار همت و تلاش و مدیریت در این راستا می توانیم خودمان بخش اعظم آنها را تولید کرده و نیازهای خود را از داخل تامین کنیم و این گونه خواهد بود که اقتصاد مقاومتی نتیجه اش را نمایان خواهد کرد. 

شاید در زمان فعلی اقتصاد مقاومتی را بتوان به این صورت تعریف کرد؛ هر فعالیتی که اقتصاد کشور را در برابر تحریم ها و دشمنان اقتصادی حفظ کند و در عین حال سیستمی صرفا دفاعی به کشور ندهد. با توجه به این تعریف، پیشنهاداتی که برای مقابله با تحریم ها در الگوی اقتصاد مقاومتی می توان توصیه کرد به قرار زیر است:
*حمایت از تولیدکنندگان برای بهبود وضعیت تولید و بخش عرضه، بالاخص در قسمت هایی از تولید که در آن بخش با واردات مواجه هستیم. 

*استفاده از تولیدات دانش بنیان برای تامین کالاهای واسطه ای و مصرفی در جهت جلوگیری از واردات بی رویه کالاهای واسطه ای و حمایت از دانش آموختگان در بخش های مختلف. 

*افزایش میزان صادرات براساس توانمندی های تولیدی کشور. مانند بخش های مختلفی از جمله انرژی، محصولات کشاورزی (البته درصورتی که نیاز داخلی تامین شده باشد)، محصولات و خدمات پزشکی و درمانی و... که اگر این مهم اتفاق بیافتد و در زمینه صادرات به کشور های دیگر بتوانیم حرفی برای گفتن داشته باشیم، می توان گفت توانسته ایم در برابر تحریم راه مقابله خوبی پیدا کنیم، چراکه وقتی کشور های دیگر برای تامین نیازهای خود به ما نیاز داشته باشند، دیگر نمی توانند ما را تحریم کنند، چون خودشان نیز به ما وابسته هستند. 

*از جمله دیگر راه ها برای مقاومتی پویا در برابر تحریم ها می توان به فرهنگ سازی برای مصرف داخلی اشاره کرد که البته این کار زمانی ممکن است که به طور همزمان و موازی کیفیت تولیدات داخلی را افزایش داده باشیم که مردم برای این تغییر رویه در مصرف انگیزه کافی را داشته باشند. 

*همان طور که گفته شد یکی از دلایل تورم در کشور، سوءمدیریت سیستم پولی کشور از جانب دولت است. با توجه به این موضوع می توان گفت که یکی از زمینه های فعالیت اقتصاد مقاومتی، در حوزه مدیریت کلان کشور است و به قولی اگر مدیران کشور در این راستا گام برداشته و درصدد اصلاح این سیستم از جمله نظام مالی و پولی کشور برآیند، درواقع قسمت اعظم تحول در اقتصاد را به سوی اقتصاد مقاومتی صورت داده اند.


منبع : اقتصاد آنلاین

ارسال نظرات

userPhoto 3Neshaneh
جمع 8 + 2 چند است؟

ADVERTISING