کلیدر بلندترین رمان فارسی(1)

کد خبر 13800 - 1392 12 | تاریخ: 1005 روز پیش-1392/12/13 | ساعت: 23:25

[copy].[1]

کلیدر رمانی است درباره‌ی آگاهی و ناخودآگاهی در جامعه‌ای سرکوب‌شده. مردمش با این‌که قهرمان‌پرورند، اما ترسی چندین‌قرنه در وجودشان رخنه کرده است. آن‌چنان که در نهایت آن‌ها را به تنها گذاشتن قهرمان‌شان مجبور می‌کند. «کلیدر» گویا خودآگاهی قهرمان گم‌شده‌ی جامعه‌ و نویسند‌ه‌ی 73 ساله‌ی امروز ماست.
به گزارش خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، جلد اول «کلیدر» در سال 1357 منتشر شد و به این ترتیب امسال 35 سالگی بلندترین رمان فارسی است. همچنین حدود 30 سال از انتشار مجموعه کامل «کلیدر» می‌گذرد؛ رمانی که تا به حال تقریبا 25 بار تجدید چاپ شده و کتاب‌ها و نقدهای زیادی درباره‌ی آن نوشته شده است. این کتاب پس از «در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته»ی مارسل پروست به عنوان دومین رمان بلند دنیا در سایت ویکی‌پدیا معرفی شده است. «کلیدر» را می‌توان از وفادارترین متن‌ها به ادبیات کهن و همچنین منعکس‌کننده‌ی صادق رفتار و سکنات و خلقیات مردم و جامعه‌ی ایران دانست.
به زعم بسیاری از منتقدان، «کلیدر» جدای از مسأله‌ی زیبایی‌شناسی رمان و شیوه‌ی داستان‌پردازی و ساختار روایی آن، نقشی مهم در حوزه‌ی رفتارشناسی، جامعه‌شناسی و حتا روان‌شناسی ما ایرانیان دارد؛ آن‌چنان که به باور بسیاری از خوانندگان «کلیدر» و منتقدانش، در این اثر، بی‌شمار ویژگی‌ مختلف رفتاری، فرهنگی، اجتماعی ایرانیان در قالب شخصیت‌های داستانی بازنمایی شده است.
از این‌رو، کتاب تصویری جامع از جامعه‌ی ایران در دوره‌ای از تاریخ نه چندان دور شده که خالقش توانسته با نگاهی انتقادی و لحنی سرزنشگرانه به اعماق روح و ژرفاژرف روان آدم‌هایش رخنه ‌کند؛ تا شاید در پس فراز و نشیب‌های لغزان زندگی بخشی از جامعه‌ی در راه گذار، دردها و ضعف‌های جمعی و فردی‌مان را نشان‌مان دهد. بلکه شاید روزی به مردم مغروق در ضعف‌ها و ناآگاهی‌ها برای ساختن جامعه‌ای روشن‌تر کمکی کرده باشد.
دولت‌آبادی در «کلیدر» اساس کار خود را بر پایه‌ی زندگی بخشی از مردم فرودست خراسان در دوره‌ای از تاریخ ایران و سال‌های میانه‌ی دهه‌ی 30 و درگیری‌های این مردم با جبر طبیعت خشن و اربابان و نوع مراوده‌شان با حکومت بنا نهاده است. او در این اثر با ترسیم نوع کنش‌ و واکنش‌های جامعه‌ی عشایری و روستایی به رویدادها و حوادث و عیان ساختن ضعف‌ها و قدرت‌های‌شان نشان می‌دهد که چگونه در طول تاریخ از دل همین رعیت، مردمانی سر به شورش برآورده‌اند و علیه ظلم و جور زمانه به ستیز برخاسته‌اند، ولی درنهایت به خاطر جهل جامعه و ناآگاهی خود و اشراف نداشتن به ابعاد مختلف آن‌چه انجام می‌دهند، محکوم به شکست و ناکامی‌اند.
وجه دیگر رمان «کلیدر»، نشان دادن تصویری از شرایط، موقعیت و تشنج اوضاع سیاسی کشور و جنبش‌هایی است که در دهه‌ی 30 از سوی گروه‌های مخالف حکومت به قصد تحول در نظام سیاسی با شعارهایی نظیر عدالت، حقوق کارگر و دهقان سر برآورده بود که درنهایت هم به خاطر درنظر نگرفتن موقعیت زمانی، مکانی، شناخت غلط و درک آغشته به توهم سردمداران آن‌ها نسبت به جنبش‌های انقلابی و ناهماهنگ بودن برخی از آرمان‌ها و شعارهای آنان با ساختارهای به شدت چفت و بست‌دار فکری، فرهنگی و اجتماعی مردم محکوم به شکست شدند.
تصویر منعکس‌شده از این‌گونه جنبش‌ها ناخودگاه ما را ملزم به موضع‌گیری در قبال آن‌ها می‌کند. این تصویر آشکارا نشان می‌دهد که این‌گونه جنبش‌ها بدون همنوایی مردمی که مدام از آن دم می‌زدند، در زمانه‌ای ناسازگار با تحولاتی که اوج‌شان از منبع و منشأ درحال فروکش کردن بود، تنها توانستند ساز خود را بزنند.
در «کلیدر» این موضوع بیش‌تر از خلال فعالیت‌های حزب توده و پیشینه‌ و تجربیات زیسته‌ی نویسنده در یکی از این گروه‌ها بازنمایی شده است. از این جهت می‌توان رمان را اثری دووجهی دانست که در بخش اصلی آن به زندگی مردم روستانشین و عشایر و سر برآوردن یک قهرمان شورشی از دل مردم به نام گل‌محمد پرداخته می‌شود و بخش دیگر نیز به فعالیت‌های حزبی علیه حاکمیت سیاسی زمان در جامعه‌ای که هنوز ترس از حاکم و ارباب، محور تمام ناکامی‌های مردم‌شان است، می‌پردازد.
فرزاد گمار


منبع : ایسنا

ارسال نظرات

userPhoto 3Neshaneh
جمع 5 + 9 چند است؟
userPhoto 3Neshaneh
مسعود مقدم می گوید :‌ 20:59:38 - 1004 روز پیش

رمان بلند و ده جلدی کلیدر شاهکار محمود دولت آبادی بزرگ حکایت مردمان عجیب و غیر قابل پیش بینی سرزمینی است که گویی سالهای سال است که تخمه ی جرات و جسارت از وجودشان کم شده و تنها بینندگان جوری هستند که حاکمان و والیان در هر دوره و عصری بر آنها روا میدارند .گل محمد ها مردانی بسیار عادی و معمولی هستند که به سبب دلایلی که به تفضیل در داستان آمده اندک اندک در شرایطی قرار میگیرند که مخالف حکومت تلقی میگردند و مردان حکومت هر یک با سلیقه ی خاص خود در هر دوره ای با آنها به شکلی رفتار می کنند .داستان با توجه به پی رنگ حقیقی ای که در خود دارد با تعلیق بسیار مناسبی پیش می رود هر چند که از میان جلد دهم کم کم نا امیدی گل محمد ها در جان خواننده رسوخ می کند و می فهمد که قهرمانان داستانش دیگر به پایان کار خود نزدیک می شوند.

اضافه کردن نظر

ADVERTISING

مطالب مرتبط فرهنگ و هنر