هرآنچه باید درباره محبوب ترین نوشیدنی دنیا بدانید

کد خبر 16678 - 1393 01 | تاریخ: 979 روز پیش-1393/01/09 | ساعت: 16:51

براي تعداد بي‌شمار مردمي که به اين نوشيدني باستاني و 5 هزار ساله وابسته‌اند، چاي يعني زندگي، يعني آغاز روز و در يک کلام بخشي از فرهنگي جهاني که پير و جوان در هر نقطه اين کره خاکي روز خود را با آن آغاز مي‌كنند و ادامه مي‌دهند. مهم نيست چاي به سبک جنوبي‌ها با هل وشکر دم و در استکان کمرباريک ريخته شود يا به سنت آذربايجاني‌ها، ليواني و ديشلمه – قند پهلو- نوشيده شود، نکته اينجاست که براي بسياري، روز با چاي شروع مي‌شود و با چاي به پايان مي‌رسد و نبود اين نوشيدني محبوب و مردمي براي عاشقانش محال است، اما چاي از کجا آمده است و چه داستاني دارد؟...

تاريخچه چاي

واژه چيني چاي که به همين صورت به زبان فارسي وارد شده است- به نوشيدني‌اي گفته مي‌شود که از گياهي به همين نام به دست مي‌آيد. تاريخچه پيدايش اين نوشيدني اساطيري که به هزاران سال پيش برمي‌گردد با افسانه‌هايي آميخته شده که شنيدن آنها خالي از لطف نيست. براساس يکي از اين افسانه‌ها، چند برگ چاي بر اثر وزش باد در ليوان آب داغ «شن نونگ» امپراتور چين افتاد و او پس از نوشيدن آن، از طعمش بسيار خوشش آمد و از آن پس نوشيدن چاي رواج پيدا کرد. در افسانه‌اي ديگر سالکي که مشغول مراقبه بود، از اينکه چشمانش بسته مي‌شد و خوابش مي‌گرفت، خشمگين شد و پلک‌هايش را بريد و دور انداخت و از نقطه‌اي که پلک‌هايش بر زمين افتاد، گياه چاي روييد. فارغ از اين افسانه‌هاي قديمي، اولين خاستگاه چاي، شمال کشور ميانمار فعلي بوده است، ولي نوشيدن آن در چين رايج شده و سپس از آنجا به هند، سريلانکا و حتي آفريقا و آمريکاي جنوبي راه پيدا کرده است، به طوري که امروزه کنيا و آرژانتين از بزرگ‌ترين توليدکنند?گان چاي جهان هستند. چاي با اينكه به دليل خواص و قيمت ارزانش در سراسر جهان نوشيده مي‌شود، اما به جز چند کشور شرق و جنوب آسيا، در ساير نقاط جهان يک نوشيدني جديد محسوب مي‌شود. اروپاييان از قرن هفدهم و توسط هلندي‌ها با اين نوشيدني آشنا شدند و تا قرن هجدهم که ملکه انگليس چاي را به عنوان نوشيدني صبحگاهي برگزيد، به عنوان يک داروي گياهي در عطاري‌ها عرضه مي‌شد. تاريخ مصرف چاي در کشور ما از اين هم کمتر است. اگر از چايخانه‌هايي که به گفته جهانگردان در قرن هفدهم در اختيار اشراف و توانگران بوده بگذريم، مصرف آن به عنوان يک نوشيدني رايج و مردمي حدود 100سال است که رايج شده، يعني از زماني که کاشف السلطنه، کنسول ايران در هند، اين گياه را با خود به ايران آورد و کشت آن را در لاهيجان -که به عقيده او مناسب‌ترين مکان براي اين گياه بود- آغاز کرد.

چاي چيست؟

بوته‌اي سبز که انواع گوناگون آن در آب و هواي مختلف عمل آمده و به همين دليل برحسب نوع و منطقه رويش، طعم و عطر متفاوتي دارند. برگ‌هاي اين بوته عموما قبل از مصرف به روش‌هاي مختلف خشک و تخمير مي‌شوند که همين نکته باعث به وجود آمدن انواع چاي مي‌شود. بر اين اساس چاي به 9 گروه عمده طبقه‌بندي مي‌شود که معروف‌ترين انواع آن به شرح زير است:

چاي سفيد: از جوانه‌ها و شکوفه تخميرنشده چاي به دست مي‌آيد و به نسبت انواع ديگر گران‌تر است. اين چاي عموما در چين مصرف مي‌شود ولي اخيرا در ايران هم به صورت خيلي محدود در بازار عرضه شده است.

چاي سبز: مرسوم‌ترين و پرطرفدارترين چاي در خاور دور و کشورهايي مانند چين، ژاپن و کره است و به دليل خواص بي‌نظيرش، مصرف آن در ساير نقاط جهان از جمله ايران در حال گسترش است. در اين روش برگ‌هاي چاي در تابه‌هاي بسيار داغ خشک مي‌شود تا جلوي عمل تخمير گرفته شود و به چاي سياه تبديل نشود.

چاي سياه: اين چاي در چين به دليل رنگ نوشيدني به دست آمده، چاي قرمز ناميده مي‌شود. چاي سياه در اروپا، آمريکا، آفريقا و خاورميانه پرمصرف‌ترين نوع چاي است. براي تهيه چاي سياه، برگ‌هاي چاي روي هم انبار مي‌شود تا تخمير و در اثر مجاورت با هوا، برگ‌هاي آن سياه شود. جالب است بدانيد در صورتي که اين عمل به درستي انجام نشود، نوعي قارچ روي برگ‌هاي چاي ايجاد مي‌شود که سرطان‌زاست.

چاي زرد: نوعي چاي مرغوب معروف به چاي درباري که از خانواده چاي سبز است، اما مرحله خشک شدن آن کندتر انجام مي‌شود. اين نوع چاي نيز معمولا در خاوردور در دسترس است و مصرف مي‌شود.

چاي گل: ترکيب چاي با انواع گل مانند جاسمين – ياسمن- ، برگاموت – گياهي از خانواده مرکبات که شکوفه معطري دارد- و گل داودي و رز است. اين چاي‌ها، علاوه بر عطر و طعم متفاوت، خواص گل مورد نظر را نيز در خود دارند. در ايران هم از انواع گل‌ها و گياهان مانند بهارنارنج، هل و دارچين همراه چاي استفاده مي‌شود.

علاوه بر انواع فوق، چاي‌هاي ديگري مانند ژنمايکا يا نوعي چاي ژاپني که از بو دادن چاي سبز و برنج قهوه‌اي به دست مي‌آيد، پوئر که با کره گاو کوهاندار مخلوط شده و در تبت رايج است، چاي کوکيچا که در ژاپن مصرف مي‌شود و از برگ‌هاي هرس‌شده زمستاني به دست مي‌آيد و چاي اولونگ که نوعي چاي بين چاي سبز و سياه است وجود دارند که عموما در شرق آسيا رايج هستند.

انواع چاي سياه

همان‌طور که گفته شد چاي در هر منطقه‌اي که کشت شود، طعم، عطر و ويژگي‌هاي خاص خود را دارد. به همين دليل چاي‌ها فارغ از سبز يا سياه بودن، در مرحله اول براساس منطقه کشت طبقه‌بندي مي‌شوند؛ مانند چاي آسام، دارجلينگ، سيلان و...، اما چاي سياه پس از فرآوري، از نظر فيزيکي و ظاهري به 4 گروه اصلي تقسيم مي‌شود:

چاي قلم: مرغوب‌ترين نوع چاي برحسب اندازه برگ که خود به 3 گروه قلم ممتاز زرين، قلم ممتاز و چاي قلم تقسيم مي‌شود.

چاي شکسته: در اين نوع برگه‌ها خردشده‌تر است. اين نوع هم به 3 گروه شکسته ممتاز زرين، شکسته ممتاز و شکسته تقسيم مي‌شود.

چاي باروتي: از مرطوب کردن و چسباندن برگ‌هاي خرد چاي به دست مي‌آيد و به 2 گروه باروتي ممتاز زرين و باروتي ممتاز تقسيم مي‌شود. اين چاي به چاي کله مورچه‌اي هم شناخته مي‌شود.

خاکه چاي: از آن در تهيه چاي‌هاي کيسه‌اي استفاده مي‌شود و بر 2 نوع است؛ خاکه درجه 1 که از برگ‌هاي جوان و غنچه‌دار به دست مي‌آيد و خاکه درجه 2 که به نوعي ته‌مانده برگ‌هاي معمولي چاي است که پس از طبقه‌بندي و خرد شدن به دست مي‌آيد.

نکات جالب درباره چاي:

حيوانات گياه چاي را نمي‌خورند، به همين دليل براي حفاظت از مزارع، دور آن بوته چاي مي‌کارند.

اگر برگ‌هاي بوته چاي را نچينند و آن را به حال خود رها کنند، پس از مدتي بوته چاي به درختچه و پس از آن درخت تبديل مي‌شود.

اگر چاي خوب دم نکشد باعث تحريک اعصاب مي‌شود، البته اساسا چاي به عنوان يک محرک شناخته مي‌شود.

چاي سياه مضراتي دارد که بهتر است براي از بين بردن آن و قبل از دم کردن چاي، کمي آب جوش روي آن بريزيد و پس از 2 دقيقه آن آب را خالي و چاي را دم کنيد تا از حداکثر خواص و حداقل مضرات آن بهره‌مند شويد.

انگليسي‌ها در بسياري موارد کمي شير به چاي اضافه مي‌کنند. گفته مي‌شود دليل اين کار که در گذشته ميان طبقه فرودست رايج بوده، جلوگيري از شکستن ليوان‌هاي سفالي و ارزان آنها بوده است و اشراف که چاي را در فنجان‌هاي چيني مي‌نوشيده‌اند، نيازي به افزودن شير نداشته‌اند.

از چاي سبز براي جلوگيري از ريزش مو و از بين بردن شوره سر در توليد شامپو استفاده مي‌شود.

در انگلستان مرسوم است براي سرحال ماندن و هوشياري، حدود ساعت 11 صبح چاي نوشيده شود.

در ايران چاي هميشه داغ سرو مي‌شود، اما چاي سرد يا آيس‌تي همراه ليموترش يکي از محبوب‌ترين انواع چاي در جهان است.

بعد از توريسم، سودآورترين صنعت هند توليد و صادرات چاي است.

ايران دهمين توليدکننده چاي جهان است.

برگ تازه چاي، حشرات، خصوصا پشه را فراري مي‌دهد.

برخلاف تصور عمومي بيشترين مصرف‌کنندگان چاي در جهان چيني‌ها نيستند. ساکنان امارات متحده عربي با مصرف سرانه حدود 7 کيلوگرم چاي در سال چاي‌خورترين مردم جهان هستند.

قوانين چاي

دكتر محمدحسن انتظاري،متخصص تغذيه و رژيم درماني درباره قوانین نوشیدن چای می گوید:

برند خاصي را نمي‌توان به عنوان بهترين نوع چاي معرفي كرد. انواع چاي براساس نوع فرآوري خود قابل‌تمايز هستند. آنچه در تركيب چاي مفيد است همان آنتي‌اكسيدان موجود در آن است. البته ميزان آنتي‌اكسيدان‌ با توجه به نوع چاي متفاوت است. مثلا چاي سفيد كه از برگ‌هاي نزديك گل تهيه مي‌شود و درواقع برگ‌هاي تازه (جوانه‌ها) هستند که تحت عمل اکسيداسيون قرار نگرفته‌اند، حاوي بيشترين مقدار آنتي‌اكسيدان است. از سوي ديگر شديدترين فرآوري روي چاي سياه انجام مي‌شود. از اين رو، هر چند ماده اوليه چاي سبز و سياه يكسان است اما با توجه به اينكه فرايند كمتري روي چاي سبز انجام مي‌شود، آنتي‌اكسيدان بيشتري دارد. به عنوان قانون كلي مصرف چاي تي‌بگ يا پودرشده يا كله مورچه‌اي توصيه نمي‌شود زيرا احتمال اينكه رنگ مصنوعي به آنها افزوده شود به مراتب بيش از چاي‌هايي است كه به صورت برگ خشك‌شده به بازار عرضه شده است. بهتر است پس از دم كشيدن چاي هر چه زودتر آن را بنوشيد البته نه به اين معنا كه چاي را داغ‌داغ بنوشيد! هر چه ميزان حرارت‌‌دادن چاي طولاني‌تر شود، آنتي‌اكسيدان‌هاي آن كاهش خواهد يافت. آيس‌تي حاوي كمترين ميزان آنتي‌اكسيدان است.

قوانين نوشيدن چاي: چاي ترکيباتي به ‌نام تانن دارد که باعث مزه‌ آن مي‌شود. تانن‌ها با آهن رسوب ايجاد مي‌كنند و اين رسوب به دليل درشتي مولکول و سنگيني، غيرقابل جذب است بنابراين در صورتي که غذاي مصرفي داراي آهن باشد و بلافاصله بعد از آن چاي پررنگ به مقدار زياد مصرف شود، از جذب آهن آن جلوگيري مي‌کند. بنابراين بهتر است يكي، دو ساعت پس از صرف غذا چاي كمرنگ به ميزان كم بنوشيد. چاي ادرارآور است و اگر كمي پررنگ‌تر آن را بخوريد، از بدن دفع مي‌شود. كساني كه سنگ كليه دارند يا دچار مشكلات كليوي هستند بايد در مصرف چاي احتياط كنند به‌خصوص هنگام سحري از خير نوشيدن چاي به‌خصوص چاي پررنگ بگذرند.


منبع : هفته نامه زندگی مثبت

ارسال نظرات

userPhoto 3Neshaneh
جمع 4 + 6 چند است؟

مطالب تصادفی

ADVERTISING