نگاهی گذرا به برنامه ریزی استراتژیک(1)

کد خبر 8069 - 1392 06 | تاریخ: 1201 روز پیش-1392/06/05 | ساعت: 09:41

در این مقاله به شرح مختصر برنامه ریزی استراتژیک می پردازیم. برنامه ریزی را تعریف و تاثير تغيير در شرایط بر برنامه ریزی روشن می گردد. سپس نقش استراتژی در برنامه ریزی مشخص می شود و برنامه ریزی استراتژیک تعریف می شود. در پایان یک مدل برنامه ریزی استراتژیک در سازمانهای دولتی و غيرانتفاعی شرح داده می شود.

تعریف برنامه ریزی

برنامه ریزی عبارتست از فرایندی دارای مراحل مشخص و بهم پيوسته برای توليد یک خروجی منسجم در قالب سيستمی هماهنگ از تصميمات. برنامه ریزی فکر کردن راجع به آینده یا کنترل آن نيست بلکه فرایندی است که می تواند در انجام این امور مورد استفاده قرار گيرد. برنامه ریزی، تصميم گيری در شکل معمول آن نيست بلکه از طریق فرایند برنامه ریزی، مجموعه ای از تصميمات هماهنگ اتخاذ می شود. برنامه ریزی می تواند برای زمان حال یا آینده انجام شود. بر طبق این تعریف، تصميم گيری های مقطعی و ناپيوسته و اتخاذ سياستها برای پيشبرد سازمان در زمان حال یا آینده برنامه ریزی نيستند. برنامه ریزی متکی بر انتخاب و مرتبط ساختن حقایق است. حقایق مفاهيم واقعی، قابل آزمون و اندازه گيری هستند. دیدگاهها، عقاید، احساسات و ارزشها به عنوان حقایقی تلقی می شوند که فرایند برنامه ریزی بر اساس آنها سازمان داده می شود. همانطور که اشاره شد برنامه ریزی صرفاً یک فرایند تصميم گيری نيست بلکه فرایندی شامل روشن ساختن و تعریف حقایق و تشخيص تفاوت بين آنهاست یا به عبارتیگونه ای فرایند ارزیابی است که در پایان آن، در انتخاب حقایق ارزیابی شده تصميم گيری می شود.برنامه بيانی روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصميمات است. برنامه خروجی فرایند برنامه ریزی است اما برنامه ریزی یک فرایند پيوسته است که بيش از اتخاذ هر تصميمی آغاز شده و پس از اجرای آن تصميم ادامه می یابد. برنامه ها تهيه شده و اجرا می گردند.

ویژگی های برنامه ریزی

برنامه ریزی یک فرایند ذهنی آگاهانه با خصوصيات زیر است:

1تشخيص یک نياز یا انعکاس یک انگيزه

2جمع آوری اطلاعات

3مرتبط ساختن اطلاعات و عقاید

4تعریف اهداف

5تامين مقدمات

6پيش بينی شرایط آینده

7ساخت زنجيره های متفاوتی از اقدامات مبتنی بر تصميمات متوالی

8رتبه بندی و انتخاب گزینه ها

9تعریف سياستها

10 تعریف معيارهای ابزار ارزیابی برنامه

انواع برنامه ریزی

برنامه ریزی از جنبه ماهيت به برنامه ریزی فيزیکی، برنامه ریزی سازمانی، برنامه ریزی فرایند، برنامه ریزی مالی، برنامه ریزی وظيفه ای و برنامه ریزی عمومی دسته بندی می شوند که در اینجا منظور از برنامه ریزی، برنامه ریزی از نوع عمومی است. برنامه ریزی عمومی معمولاً تمام دیگر انواع برنامه ریزی را در خود دارد. برنامه ریزی را از جنبه افق زمانی می توان در قالب برنامه ریزی کوتاه مدت(برنامه ریزی عملياتی و تاکتيکی)، برنامه ریزی ميان مدت و برنامه ریزی بلندمدت دسته بندی نمود

.

برنامه ریزی استراتژیک

آرمانها و اهداف طرحها و اقدامات » بيشتر برنامه ریزیها براساس دیدگاه عقلایی، دارای شکل می باشند. در این مدلها، ابتدا آرمانها و اهداف سازمان تبيين شده، سپس « منابع مورد نياز طرحها و اقدامات لازم تعيين و در نهایت منابع مورد نياز برای انجام برآورد می گردند. تغيير در شرایط محيط، سياستها، نگرشها، دیدگاهها، ساختارها، نظامها و . . . عواملی هستند که بر آرمانها و اهداف برنامه ریزی تاثير گذاشته و در نهایت باعث تغيير برنامه می گردند.

برنامه ریزی در شکل عقلایی فوق، ظرفيت و توانایی مقابله با چنين تغييراتی را نداشته و منجر به شکست می گردد. این شرایط موجب رشد این تفکر شد که در برنامه ریزی باید بتوان مطابق با تغييرات، جهت حرکت سازمان را تغيير داد و جهت و رفتار جدیدی را در پيش گرفت. این نگرش زمينه ساز ابداع برنامه ریزی استراتژیک شد. برخلاف برنامه ریزی سنتی که در آن آرمانها و اهداف تعيين می شوند هدف برنامه ریزی استراتژیک، تبيين و تدوین استراتژی است. بسته به نوع، تنوع و ماهيت تغييرات موجود در محيط می توان ترکيبی از برنامه ریزی سنتی و برنامه ریزی استراتژیک را بکار برد.

تعاریف مختلف و متفاوتی از استراتژی ارایه شده است. در اینجا تعریفی ارایه می شود که بتواند مفهوم آن را در برنامه ریزی استراتژیک مشخص نماید. استراتژی برنامه، موضع، الگوی رفتاری، پرسپکتيو، سياست یا تصميمی است که سمت و سوی دیدگاهها و جهت حرکت سازمان را نشان می دهد. استراتژی می تواند تحت سطوح سازمانی، وظایف و محدوده زمانی متفاوت تعریف شود.

برنامه ریزی استراتژیک گونه ای از برنامه ریزی است که در آن هدف، تعریف و تدوین

استراتژیهاست. از آنجایی که استراتژی می تواند دارای عمر کوتاه یا بلند باشد برنامه ریزی استراتژیک می تواند برنامه ریزی بلندمدت یا کوتاه مدت باشد اما متفاوت از آنهاست. از « استراتژی » معنی هر آنچه را به استراتژی مربوط باشد در بردارد. واژه « استراتژیک » واژه گرفته شده است که به معنای رهبری است. برنامه ریزی « استراتگوس » کلمه یونانی استراتژیک کوششی است ساخت یافته برای اتخاذ تصميم های اساسی و انجام اعمالی که ماهيت سازمان، نوع فعاليت ها و دليل انجام آن فعاليتها توسط سازمان را شکل داده و مسير می بخشد. همانطور که استراتژی نظامی پيروزی در جنگ است، برنامه ریزی استراتژیک نيز طرق انجام ماموریتهای سازمان را دنبال می کند.

مزایای برنامه ریزی استراتژیک

قبل از پيش آمدن مشکلات احتمالی از وقوع آنها خبر می دهد.

به علاقمند شدن مدیران به سازمان کمک می کند.

تغييرات را مشخص کرده و شرایط عکس العمل در برابر تغييرات را فراهم می کند.

هر نيازی را که برای تعریف مجدد سازمان ضروری است تعيين می کند.

برای دستيابی به اهداف از پيش تعيين شده بستر مناسب ایجاد می کند.

به مدیران کمک می کند که درک روشن تری از سازمان داشته باشند.

شناخت فرصتهای بازارهای آینده را آسان تر می سازد.

دیدی هدفمند از مسایل مدیریت ارایه می دهد.

قالبی برای بازنگری اجرای برنامه و کنترل فعاليتها ارایه می دهد.

به مدیران کمک می کند که تا در راستای اهداف تعيين شده تصميمات اساسی را اتخاذ کنند.

به نحو موثرتری زمان و منابع را به فرصت های تعيين شده تخصيص می دهد.

هماهنگی در اجرای تاکتيکهایی که برنامه را به سرانجام می رسانند بوجود می آورد.

زمان و منابعی را که باید فدای تصحيح تصميمات نادرست و بدون دید بلندمدت گردند، به حداقل می رساند.

قالبی برای ارتباط داخلی بين کارکنان به وجود می آورد.

ترتيب دهی اولویتها را در قالب زمانی برنامه فراهم می آورد.

مزیتی برای سازمان در مقابل رقيبان به دست می دهد.

مبنایی برای تعيين مسئوليت افراد ارایه داده و باعث افزایش انگيزش می شود.

تفکر آینده نگر را تشویق می کند.

برای داشتن یک روش هماهنگ، یکپارچه همراه با اشتياق لازم از سوی افراد سازمان در برخورد با مسایل و فرصتها، انگيزش ایجاد می کند.


منبع : مدیران ایران

ارسال نظرات

userPhoto 3Neshaneh
جمع 11 + 7 چند است؟

ADVERTISING