جایزه نوبل، اما و اگرها!

کد خبر 9366 - 1392 08 | تاریخ: 1115 روز پیش-1392/08/28 | ساعت: 10:00

  وقتی از مرحوم ریچارد فاینمن، فیزیکدان مشهور و محبوبی که در سال 1965 برنده جایزه نوبل شد، پرسیدند دوست داری با کدام شخصیت متوفی صحبت کنی، گفت «با پدرم تا به او خبر دهم که برنده جایزه نوبل شده‌ام». این جمله به روشنی نشان می‌دهد که شأن جایزه نوبل کجاست. این مطلب درباره سه جایزه علمی نوبل، یعنی شیمی، فیزیولوژی و فیزیک می باشد.

  جایزه نوبل به وصیت بنیانگذارش برای کسانی است که بزرگ‌ترین خدمات را به بشریت پیش‌کش کرده‌اند. اعتبار این جایزه آن‌قدر زیاد است که در عمل جوایز دیگری نیز که رشته‌هایی خارج از دایره تنگ نوبل را هدف گرفته‌اند، به نوبل‌های رشته‌های دیگر شهرت یافته‌اند؛ مثل جایزه فیلدز که به نوبل ریاضیات مشهور است یا جایزه روسی میلنر برای فیزیک بنیادی که به نوبل روسی شهرت دارد، و جایزه ولف که آن را جایزه پیش از نوبل می‌نامند، چون اغلب برندگان این جایزه بعداً نوبل نیز گرفته‌اند.

حتی جایزه ایگ‌نوبل که نقیض آمریکایی نوبل است و بانیانش می‌گویند به پژوهش‌هایی اختصاص دارد که اول شما را می‌خنداند و بعد به فکر فرو می‌برد.

  با وجود اهمیت و اعتبار و ارزش این جایزه، ردپای مسیری که این جایزه در تاریخچه ۱۱۲ ساله‌اش طی‌کرده، همیشه از بلندترین قله‌های افتخار عبور نکرده است. جایزه نوبل هم مثل همه دستاوردهای دیگر بشری، با مسائل اقتصادی و سیاسی تعامل دارد. افراد زیادی بوده‌اند که به خاطر ملاحظات غیرعلمی برنده جایزه نوبل نشده‌ و افراد زیادی هم بوده‌اند که به خاطر همین ملاحظات سیاسی، برنده جایزه نوبل شدند.

  گاهی اوقات افرادی که نقشی بنیادی در طرح نظریه‌ای داشتند، از جایزه محروم می‌شدند. برای مثال جایزه نوبل فیزیک در سال ۲۰۰۸ به ماکاتو کوبایاشی و توشی‌هیده ماسکاوا رسید که درباره انواع کوآرک‌ها پیش‌بینی کرده بودند؛ ولی کسی از نیکولا کابیبو که پژوهشش روی کوآرک‌ها به نظریه کوبایاشی و توشی‌هیده منتهی شده بود، سراغی نگرفت. هیچ‌وقت توجیهی برای این فراموش‌کاری وجود نداشت.

در عوض جایزه نوبل شیمی امسال به خاطر مرام و معرفت آریه وارشل که همکاری خود را با مارتین کارپلوس فراموش نکرده بود، میان آریه وارشل، مایکل لویت و مارتین کارپلوس تقسیم شد.

  در برخی موارد دیگر حق دانشمندان به این دلیل ضایع می‌شد که جایزه نوبل نباید به بیش از سه نفر می‌رسید. جایزه نوبل فیزیک سال ۱۹۶۵ به خاطر پژوهش‌های آنها در الکترودینامیک کوانتوم به سین-ایتیرو توموناگا، یولیان شوئینگر و ریچارد فاینمن رسید؛ اما کله فریمن دایسون بی‌کلاه ماند؛ هرچند او بود که با مدل‌سازی ریاضی نشان داده بود پژوهش‌های سه دانشمند دیگر در حقیقت هم‌ارز هستند. وضعیت مشابهی برای مقالات دیوید گراس، دیوید پولتزر و فرانک ویلچک وجود داشت. سخنرانی‌های جرارد هوف نظریات ایشان را تأیید می‌کرد؛ ولی خوشبختانه هوف در سال ۱۹۹۹ به دلیل دیگری برنده جایزه نوبل شد و وقتی سال ۲۰۰۴ آن سه نفر دیگر برنده جایزه نوبل برای تحقیقات کرومادینامیک شدند، تأسفی برای آقای هوف باقی نماند.

  یکی از بدترین سوابق جایزه نوبل مربوط به نادیده‌گرفتن خانم‌هاست. چین-شیونگ  ‌وو از دانشگاه کلمبیا با انجام آزمایش موفق شد نشان دهد پیش‌بینی چن-نینگ یانگ و جونگ-دائو لی درباره تلاشی بتا (تبدیل نوترون به یک پروتون، یک الکترون و نوترینو) درست بوده است؛ اما جایزه نوبل تنها به دو هم‌میهن مذکر او رسید.

  مشهورترین کسی که خیلی‌ها فکر می‌کنند از دریافت جایزه نوبل محروم شده، روزالیند فرانکلین است. او که با استفاده از پراش پرتو X روی ساختار بلوری DNA تحقیق می‌کرد، ساختار مارپیچ این مولکول را پیش‌بینی کرده بود. اما جایزه نوبل کشف ساختار DNA به فرانسیس کریک و جیمز واتسون رسید. نام روزالیند فرانکلین حتی به عنوان نامزد جایزه نوبل هم اعلام نشد و با کمال تأسف بر اثر سرطان تخمدان (که عارضه‌ای ناشی از کارکردن با پرتو X بود) جان سپرد.

  یکی از ظالمانه‌ترین جایزه‌های نوبل دیگری که دریغ شد، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۴ بود که به خاطر نخستین مشاهده تپ‌اخترهای رادیویی باید به جاسلین بل برنل می‌رسید. اما جایزه نوبل به استاد راهنمای دکترای او رسید. جامعه ستاره‌شناسی آن‌قدر به خاطر این حق‌کشی محکوم شد که سرانجام جایزه نوبل فیزیک سال ۱۹۷۴ به جایزه نو-بل (No-Bell،اشاره به نام جاسلین بل برنل) شهرت یافت.

  برخی از کسانی هم که برنده جایزه نوبل شدند رفتاری چندان متعارف با فضای مورد انتظار این جایزه نشان ندادند. برای مثال آندره گییم که در سال ۲۰۱۰ برنده نوبل شد، گفت جایزه نوبل مزاحم کار من شد و گرچه این مزاحمت فایده‌ای برای من نداشت؛ ولی لذت‌بخش بود. گییم نخستین کسی است که هم به خاطر اختراع گرافن (شکل جدید و مستحکمی از کربن) برنده نوبل شد و هم به خاطر معلق نگه‌داشتن یک قورباغه زنده با کمک نیروی مغناطیسی برنده ایگ‌نوبل شد.

اما حتی این اظهار نظر طنز آمیز برنده جایزه‌های نوبل و ایگ‌نوبل پیش ماجرای برایان جوزفسن که یکی از برندگان جایزه نوبل ۱۹۷۳ بود کم می‌آورد. جوزفسن پس از اینکه برنده جایزه نوبل شد به یکی از فرقه‌های هندو پیوست و کوشید رابطه‌ای میان فیزیک کوانتوم و مراقبه یوگی‌ها بیابد. او در حال حاضر تمام تلاشش را می‌کند تا انگلیس را در جبهه تحقیقات شبه‌علمی نگه دارد.


منبع : همشهری دانستنیها

ارسال نظرات

userPhoto 3Neshaneh
جمع 3 + 9 چند است؟

ADVERTISING